Blog

RSS
1

İş Kanunundaki Doğum İzni Konusundaki Değişikliklere Dair Merak Edilen Sorular ve Cevapları

  Av. Alper YILMAZ*

 

I- DEĞİŞİKLİKTEN ÖNCEKİ DURUM

4857 sayılı İş Kanunu madde 74 uyarınca, doğum yapan kadın işçinin doğumdan önce ve sonra 8’er haftalık analık izni hakkı bulunmaktadır.

Analık izninin tamamlanmasından sonra, kadın işçiye talebi halinde 6 aya kadar ücretsiz izin verilmektedir.

Yine bu izinlerin yanında kadın işçiye çocuk bir yaşına gelene kadar günlük 1.5 saat süt izni hakkı tanınmaktadır.

II- DEĞİŞİKLİKTEN SONRAKİ DURUM

A- KADIN İŞÇİNİN TALEBİ HALİNDE DOĞUM SONRASI HAFTALIK ÇALIŞMA SÜRESİNİN YARISI KADAR ÜCRETSİZ İZİN

6663 sayılı Kanun ile doğum sonrası analık izninin bitiminden itibaren kadın işçiye talebi halinde  çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir” hükmü getirilmiştir.

Kanun 10.02.2016 günlü Resmi Gazetede yayımlanmış ve yürürlüğe 10.02.2016 tarihi itibariyle girmiştir.

Yasa hükümlerine bakıldığında, uygulama tarihi veya yürürlüğe giriş konusunda herhangi bir sınırlama yapılmamış, hatta “Bu madde hükümleri iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır.” şeklinde son derece genel bir hüküm getirilmiştir.

Dolayısıyla Kanun koyucunun amacının doğumun Kanunun yürürlüğe girdiği 10.02.2016 tarihinden önce veya sonra olup olmadığına bakılmaksızın, yasa kapsamına giren tüm çalışanların bu haktan yararlanması olduğu düşünülmektedir.

Bu kapsamda akla gelen ilk sorun, 10.02.2016 tarihinden önce yapılan doğum/doğumların, yarım çalışma izin süresinin belirlenmesinde dikkate alınıp alınmayacağıdır.

Yasa metninde bu konuda bir sınırlama söz konusu değildir. Diğer ifade ile kanunun yürürlüğe girdiği tarihten sonra bu hükümlerin geçerli olacağına dair bir hüküm bulunmamaktadır. Bu nedenle, 10.02.2016 tarihinden önce doğum yapan bir çalışanın yaptığı doğum sayısının da izin süresinin belirlenmesinde dikkate alınmasının yerinde olacağı kanaatindeyiz.  Örnek vermek gerekirse, 10.02.2016 tarihinden önce doğum yapan bir kadın işçi, 10.02.2016 tarihinden sonra da doğum yaparsa, toplamda ikinci doğumunu yaptığı için 120 günlük izin hakkı kazanacağı düşünülmektedir.

Yine yasaya göre; kadın işçinin talebi halinde kullanılabileceği haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkını doğum sonrası analık izninin bitim tarihinden isteyebileceği ifade edilmektedir. Bu yeni düzenlemenin 74. Madde içerisindeki sıralamasına bakıldığında ücretli analık izninin düzenleyen hükümden hemen sonra bu hükme yer verildiği görülmektedir.

Dolayısıyla Kanunda yer alan “analık izninin bitim tarihinden itibaren” ifadesi ve ayrıca yine madde içerisindeki sıralamaya bakıldığında, kadın işçiye tanınan yarı zamanlı ücretsiz izin hakkının doğum sonrası ücretli analık izninin bitimini takiben talep edilebilecek bir hak olduğu düşünülmektedir.  Yine aşağıda belirteceğimiz üzere, bu süreçte İşsizlik Fonundan yapılacak ödemeye çalışanın hak kazanması için analık izninin bitiminden itibaren 30 gün içerisinde müracaat koşulunun getirilmiş olması da bu düşüncemizi kuvvetlendirmektedir

B-İŞSİZLİK FONUNDAN YARIM ÇALIŞMA ÜCRETİ ÖDENMESİ

Bununla birlikte haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanan kadın işçiye, İşsizlik Fonundan  ücretsiz izin süresince yarım çalışma ödeneği ödeneceği ifade edilmektedir. Yarım çalışma ödeneğine ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı, Sosyal Güvenlik Kurumu, Kurum ve Hazine Müsteşarlığı tarafından müştereken belirleneceği hüküm altına alınmıştır.

Yarım çalışma ödeneği sadece ücretsiz izinli olunan süre için ödenecek olup, işveren nezdinde çalışılan süreye tekabül eden ücret işveren tarafından ayrıca ödenecektir. Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin sayılmadan kasıt, haftalık normal çalışma süresinin 45 saat olduğu dikkate alarak, haftalık 22,5 saatlik çalışmadır.

Yapılan bu düzenleme ile İş Kanunu 13. Maddede belirtilen düzenlemenden ayrı olarak yasal bir kısmi süreli çalışma modelinin benimsendiğini görmekteyiz.

Yukarıda belirttiğimiz müddetlerde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanan işçiye, İşsizlik Fonunda yarım çalışma ödeneği ödenmesi için şu şartların yerine getirilmesi gerekmektedir:

  • İşçinin adına doğum tarihinden önceki son üç yılda en az 600 gün işsizlik sigortası primi bildirilmiş olması,
  • İşçinin 4857 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde belirtilen haftalık çalışma süresinin yarısı kadar fiilen çalışılması,
  • Doğum sonrası analık hâli izninin bittiği tarihten itibaren 30 gün içinde İş Kurumuna doğum sonrası yarım çalışma belgesi ile başvuruda bulunulması

gerekir.

Eğer işçi analık izninin bitimi tarihinden itibaren mücbir sebepler dışında 30 gün içerisinde başvuruda bulunulmaz ise, başvuruda gecikilen süre doğum sonrası yarım çalışma ödeneği almaya hak kazanılan toplam süreden düşülerek ödeme yapılır.

Ödenek süresi, 4857 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde belirtilen haftalık çalışma süresinin yarısı kadardır. Yarım çalışma ödeneği, çalışılan aya ait aylık prim ve hizmet belgesinin ilişkin olduğu aydan sonraki ikinci ay içinde Fondan aylık olarak ödenir.

Kanunda yarım çalışma ödeneğinin miktarı da belirlenmiş olup;  yarım çalışma ödeneğinin günlük miktarı, günlük asgari ücretin brüt tutarı kadardır.

C- BU KAPSAMDA YAPILAN DEĞİŞİKLİLERİN ÖZETLENMESİ

Yapılan son düzenlemeyi özetlemek gerekirse;

  • Doğum öncesi ve sonrası ücretli analık izni süreleri aynen korunmuştur.
  • Doğum sonrası analık iznin bitiminden itibaren kadın işçiye talebi halinde;

-Birinci doğum için 60 gün;

-İkinci doğum için 120 gün;

-Üçüncü ve daha fazla doğum için 180 gün süre

İle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin hakkı tanınmıştır. Bu süreler zarfında süt izni hükümleri uygulanmaz.

  • Yukarıdaki sürelerde kadın işçinin ücretsiz izin kullanmak istemesi halinde, analık izninin bitiminden itibaren 30 gün içerisinde İş Kur’a müracaat etmesi, doğumdan önce adına 600 gün süre ile İşsizlik Sigortası primi bildirilmiş olması ve fiilen haftalık çalışma süresinin yarısı kadar çalışması şartıyla İşsizlik Fonundan kadın çalışana yarım çalışma ödeneği ödenir.
  • Yarım çalışma ödeneği süresi, 4857 sayılı Kanunun 63 üncü maddesinde belirtilen haftalık çalışma süresinin yarısı kadardır. Yarım çalışma ödeneği, çalışılan aya ait aylık prim ve hizmet belgesinin ilişkin olduğu aydan sonraki ikinci ay içinde Fondan aylık olarak ödenir.
  • Yarım çalışma ödeneğinin günlük miktarı, günlük asgari ücretin brüt tutarı kadardır.
  • Analık izninin bitiminde sonra kadın işçiye tanınan 6 aya kadar ücretsiz izin hakkı madde metninde yerini korumuştur.
  • Yine, çocuk bir yaşına gelen kadar günlük 1.5 saatlik süt iznine ilişkin düzenleme de maddedeki yerini korumuştur. Ancak, 6 aya kadar ücretsiz izin veya yukarıda belirtilen sürelerde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin alınması halinde süt izni kullanılmayacaktır.

III- KISMİ SÜRE İLE ÇALIŞMA HAKKI

Kısmi süreli çalışmayı düzenleyen madde İş Kanunu madde 13 hükmünde bu kapsamda önemli bir değişiklik yapılmıştır.

Yeni getirilen düzenlemeye uyarınca İş Kanunu 74. Maddede belirtilen tüm izinlerin bitiminden sonra ebeveynlere kısmi süreli çalışma hakkı getirilmiştir. Kısmi süreli çalışma haftalık çalışma süresinin 2/3’sinden az olan çalışma olarak tarif edilmektedir. Buna göre kısmi süreli çalışmada haftalık çalışma süresi 30 saati geçemeyecektir.

Hangi sektör veya işlerde kısmi çalışma yapılabileceği ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirleneceği ifade edilmiştir.

Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin talep hakkı sadece kadın işçiye getirilmiş iken, kısmi süreli çalışmayı talep hakkı ebeveynlerden bir tanesine (anne ya da babaya) getirilmiştir. Bu hakkı talep etme şartları ise şu şekilde belirtilmiştir:

  • Ebeveynlerden her ikisinin de çalışıyor olması, (Ebeveynlerden birinin çalışmaması hâlinde, çalışan eş kısmi süreli çalışma talebinde bulunamaz.)
  • İş Kanunu madde 74’te belirtilen tüm izinlerin bitmesinden itibaren (Ücretli analık izni, Haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin, 6 aya kadar ücretsiz izin, süt izni) çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar ebeveynlerden birisinin en az bir ay önceden yazılı talepte bulunması,

Gerekmektedir.

Yukarıdaki koşulların oluşması halinde çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar çalışan kısmi süreli çalışabilir. İşveren yukarıdaki koşulları taşıyan kısmi süreli çalışma talebini kabul etmekle mükellef olup, işçinin bu şekilde bir talepte bulunmuş olması fesih nedeni yapılamaz.

Bu kapsamında kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam zamanlı çalışmaya dönebilir. Ancak tam zamanlı çalışmaya dönmek istediğini bir ay öncesinde yine işverene yazılı olarak bildirmek zorundadır.

Kısmi süreli çalışmaya geçen işçinin tam zamanlı çalışmaya başlaması durumunda yerine işe alınan işçinin iş sözleşmesi kendiliğinden sona erer.

Bu kapsamda kısmi çalışma yapılması halinde, İşsizlik Fonundan herhangi bir yarım çalışma ödeneği ödenmeyecektir.

Kanun 10.02.2016 itibariyle yürürlüğe girmiştir. Ancak yukarıda da bahsettiğimiz üzere hangi sektör veya işlerde kısmi çalışma yapılabileceği ile uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek olup, henüz Yönetmelik çıkmamıştır. Yönetmeliğin yayımlanmasından sonra konu hakkında detayların daha da netleşeceğini düşünmekteyiz.

Yine 10.02.2016 tarihinden önce doğum yapılması halinde de, kanunda bu noktada sınırlayıcı bir hüküm olamaması nedeniyle yukarıda belirttiğimiz koşulları taşımaları halinde ebeveynlerden birisinin bu haktan faydalanabilecekleri düşünülmektedir. Ancak bu noktada, daha sağlıklı bir yorum yapabilmek için Bakanlık tarafından çıkarılacak Yönetmelik hükümlerini de görmek yerinde olacaktır.

IV- GETİRİLEN DİĞER HAKLAR

  • Doğumda veya doğum sonrasında annenin ölümü hâlinde, doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılacağı düzenlenmektedir.
  • Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandıracağı ifade edilmiştir.
  • Çoğul doğum hâlinde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar kullanılacak ücretsiz izin sürelerine otuzar gün eklenir. Çocuğun engelli doğması hâlinde ise doğum sayısına bakılmaksın bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır.
  • Üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferiden evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren madde 13’te yapılan düzenleme uyarınca kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilirler.
  • Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri halinde haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin kullanabilecekleri gibi, yine bu süre zarfında yukarıda belirtilen şartların oluşması halinde yarım çalışma ödeneği de alabileceklerdir.
  • Son olarak üç yaşını doldurmamış bir çocuğu eşiyle birlikte veya münferiden evlat edinenler de çocuğun fiilen teslim edildiği tarihten itibaren 6 aya kadar ücretsiz izin hakkından faydalanabileceklerdir.

*Avukat, İstanbul Barosu

2 - Kişi bu yazıyı beğendi!

Yorum Yaz

Please correct form

zorunlu alan*